ses çıkarma kararlılığı

July 26, 2013 § Leave a comment

150232_0

NECMİYE ALPAY

Ses çıkarma kararlılığı (13.10.2011 tarihli Milliyet Kitap)
Yalnızca kadınların yazdığı, feminist bir kültür sanat edebiyat dergisi… Bu talep hep dile getirilir; bazen “yapın da görelim” tonunda bir meydan okuma olarak, bazen de daha gerçek bir zihinsel ihtiyaçla. Böyle bir dergi 2008 kışından beri çıkıyor aslında. Adı “Cin Ayşe”, editörü Anita Sezgener.
Logosu çocuksu olduğundan, kapağın bütününe dikkat etmediğinizde çocuk dergisi sanabiliyorsunuz “Cin Ayşe”yi. Gerçekte Cin Ali egemenliğine yöneltilen isabetli bir polemiktir bu logo.
“Cin Ayşe” iyi dosyalar hazırlıyor. Modern zamanlar Avrupa’sında adı ‘avangard’a ya da ‘devrimci’ye çıkmış edebiyat ve sanat akımlarının bile kadınlara sırtını dönmek konusunda gelenekçileri aratmamış olduğunu ortaya koyan dosyalar bunlar: Dada; Beden; Beat Kuşağı Kadınları; Delilik, Sanat ve Art Brut Kadınları… Kısacası “Cin Ayşe”, cinsiyetçiliğe karşı kürek çeken bir dergi. Ben dergi diyorum ama, adresinde “fanzin” diye yazılı. İlk sayılar “seçki”, son iki sayı “fanzin”.
Anita Sezgener aynı zamanda önemli bir şair. İlk kitabı Pusu Bilici, “Cin Ayşe”nin ilk sayısıyla aynı yıl çıkmış: 2008. Sezgener elbette şiirinde de cinsiyetçiliğe karşı durmanın yollarını arıyor. İlk kitabıyla ilgili bir söyleşide “mandal şiirler” yazmak istediğini söylüyordu: Evlerin içini kamusal olanla bitiştiren mandal şiirler.
Şiirlerin kendisi her zaman şairin bu açıklaması kadar söylemsel değil kuşkusuz. Özellikle de yeni kitabı Taşlık’ta deneysellik dozu hayli yüksek. İlk kitaptaki şiirler teknik açıdan daha alışılmış/ uzlaşımsal türdendi. Taşlık ise gerçek bir sıçrama oluşturuyor.
Bu sıçramada görsellik ön planda: Sayfalar çift sütunlu, arabaşlıklar koyulu açıklı. Şiirlerle yakınlık kurabilmek için, çeşitlenen harf boylarını, resimleşen yazı yerleşimlerini, hatta bazen harf dışı malzemeleri ve boşlukları okumaya hazır olmalıyız. Okurdan kesintisiz bir görsel dikkat talep eden şiir kitaplarından Taşlık.
Kitabın yapısı karışıktan çok, karmaşık. Şiirler sayılı günlere ayrılmış: Sırayla adlandırılan 40 gün. Bir karantinadan söz ediliyor. Yer olarak ise, “bölge”lerin, “ara bölge”lerin, kamp yerlerinin, “Slav yeri”nin, Filistin’in adı geçiyor. Aralarda “yaralı bilinç” gibi, “nesne ilişkileri kuramı” gibi dolaysız akıl ürünleri de karşımıza çıkmakla birlikte, ön planda “abluka”, “beyazfosfor”un mahvettiği kuşlar ve çocuklar var. “27. gün”de ise, “tarihin kusması…/ dil karantinada”.
Taşlık’taki şiirler bize pek çok ses duyuruyor. Bu çaba ilk kitap Pusu Bilici’de de dikkat çekmekle birlikte, oradaki daha çok mecazi anlamıyladır. Kitap çok daha hafif adımlarla, hatta “sessiz şiirler”le yürür, ikinci bölümün adı bile “sessiz şiirler”dir. Taşlık’ta ise her iki anlamıyla da ses çıkarma çabası hissettirilmektedir bize. Kitabın hemen girişinde karşılaştığımız yazıt, bir yandan “taşlık” sözcüğünü yürürlüğe sokarken, bir yandan da ses çıkarma kararlılığını bildirmektedir:

suskunu taşlık yerde
toz kapar
!

Toz kapmak ya da tozun kapaması, suskunların tarih boyu başına gelendir. Bundan olmalı, Taşlık’ta yer yer, herhangi bir sözcüğe ya da bildik bir ünleme dönüşmemiş sesler okuyoruz.
Ses artışı bir çoğulluk duygusuyla birlikte geliyor. Bunda bazı sözcüklerdeki ses oynamalarının da katkısı var: “Kavka’nın Paltosu” sözünde Kafka ile kavka kuşu karışıyor, R’lerin Y’leştiği yerler çocukları, “r’leri yutuk kadın”ları sahneye çıkarıyor.
Taşlık’ı okurken, modern şiirin görsel dikkat isteyen büyük ataları kadar, Sezgener’in ağırlık verdiği düşünürlerden Hélène Cixous’un “dişil yazı (écriture féminine)” çağrısını ve Julia Kristeva’nın “göstergesel malzeme”sini düşünmek hem meşrudur, hem de yararlı. Ama Sezgener’in şiiri bazen “düzünü anlamayana” tersinden seslenecek kadar da dolaysızdır (alıntıda dizgi hatası yok -s. 48):

EZZAG’den/ ITAB AİREŞ’dan/ çıkkkkkkkkkkkk!

http://necmiyealpay.blogspot.com/p/siir-yazlar-ii-milliyet-kitap.html

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading ses çıkarma kararlılığı at anitasezgener.

meta

%d bloggers like this: